۱۳۹۷ اردیبهشت ۲۵, سه‌شنبه

تامین مالی با حراج اموال عمومی


مقاله من در هفته نامه تجارت فردا در خصوص برنامه پیش فروش سکه (لینک مقاله)
.
.
.
با التهاب بی سابقه در بازار ارز و طلا که تقریبا در ماه های پایانی سال 1396 به اوج خود رسید، یکی از راهکارهای بانک مرکزی برای فرونشاندن التهابات این بازارها و جمع آوری نقدینگی، پیش فروش سکه بود. در ابتدا، پیش فروش سکه با نرخ فروش متغیر ارائه شد که بدلیل پایین بودن سود نهایی مورد استقبال واقع نشد و در نهایت پیش فروش سکه قطعی با نرخ ثابت آغاز شد که علیرغم ابهاماتی در خصوص اعمال مالیات بر ارزش افزوده و یا حتی عدم قطعیت در تحویل فیزیکی سکه، مورد استقبال واقع گردید. طبق اعلام بانک مرکزی در طرح اخیر پیش فروش سکه در ابتدای سال 97، به میزان یک میلیون سکه با سررسید یک ماهه و 800 هزار سکه با سررسید سه ماهه و در مجموع 5 میلیون سکه در سررسید های مختلف به فروش رسیده است. با یک حساب سرانگشتی می توان به این نتیجه رسید که تنها در این طرح پیش فروش، بیش از 7000 میلیارد تومان جذب شده است.
در این میان اما سخنان معاول اول رییس جمهور در خصوص برخی از جنبه های آماری خرید پیش فروش سکه قابل توجه بوده است. ایشان در جلسه رونمایی از سامانه نیما اظهار کرد که  "در جریان پیش فروش سکه 65 هزار نفر چند میلیون سکه پیش خرید کرده‌اند که برخی از این افراد به تنهایی حدود 26 هزار قطعه سکه خریده‌اند؛ اینگونه نیست که از جمعیت 80 میلیون نفری ایران همه دنبال خرید سکه باشند و صف بکشند." در این سخنان به نوعی ناراحتی خاصی مشهود است که چرا عده قلیلی با پول های کلان در طرح پیش فروش سکه شرکت کرده اند. لذا لازم است که جنبه های مختلف هجوم این میزان نقدینگی به پیش فروش سکه بررسی شود.

چرا از طرح پیش فروش سکه چنین استقبالی شده است؟
دلیل عمده استقبال از طرح های پیش فروش سکه با قیمت ثابت، در حقیقت بازدهی بالای این طرح ها در مقایسه با گزینه های دیگر سرمایه گذاری بوده است. جدول زیر بیانگر سود بالای طرح اخیر پیش فروش سکه با توجه به قیمت های اولین روز اجرای طرح بوده است. (منبع دنیای اقتصاد)


در این جدول دو نکته حائز اهمیت است:
1- ساده ترین کاری که در طرح پیش فروش سکه، سرمایه گذاران می توانستند انجام دهند این بوده است که سکه را در طرح پیش فروش خریداری کرده و در بازار آتی با همان سررسید به فروش رسانند. به این شکل خریداران می توانستند که سود خود را در رقمی ثابت تضمین کنند.
2- در مساله استقراض، همواره رابطه ریسک و بازدهی مطرح بوده است به این ترتیب که هر چقدر ریسک بالاتر باشد، انتظار سود و بازدهی نیز بالاتر است. به طور منطقی، استقراض کوتاه مدت به نسبت استقراض بلندمدت ریسک کمتری دارد و علی القاعده باید سود کمتری داشته باشد. به همین دلیل است که اوراق قرضه دولتی کشورهای مختلف در کوتاه ترین سررسید، کمترین سود و در بلندترین سررسید، بیشترین سود را خواهد داشت. طرح پیش فروش سکه مانند پیش فروش خودرو، پیش فروش محصولات پتروشیمی و نیز  پیش فروش محصولات معدنی از جنس استقراض است. لذا می توان انتظار داشت که نزدیک ترین سررسید، کمترین سود و طولانی ترین سررسید، بیشترین سود را داشته باشد.
همانطور که در جدول بالا مشخص شده است، در سررسیدهای یک، سه، شش و نه ماهه که امکان مقایسه با نرخ های آتی وجود دارد، سررسید یک ماهه به ظاهر کمترین سود را داراست. در حالیکه بر عکس! سررسید یک ماهه بدلیل اینکه سود بیش از ده درصدی را در یک ماه نصیب خریداران می کند، بیشترین بازدهی موثر را دارد! این دقیقا بر خلاف منطق اقتصادی و حتی بسیار بالاتر از نرخ های سود در بازار غیرمتشکل پولی است! این مساله را باید بانک مرکزی توضیح دهد که چرا در سررسیدهای کوتاه تر، خریداران پاداش بیشتری می گیرند! در حالی که باید برعکس باشد!
درک همین منطق اقتصادی سبب شد پیش فروش سکه با سررسید یک ماهه، با استقبال حدود یک میلیون سکه ای مواجه شود در حالیکه در سررسید سه ماهه، 800 هزار سکه خریداری شده است. این در حالی است که عرضه پیش فروش یک ماهه، محدود به چند روز بوده و به طور ناگهانی زودتر از سررسیدهای دیگر متوقف شده است. به هر حال به نظر می رسد که اجرای طرح پیش فروش سکه به این شکل، بخصوص سررسید یک ماهه، شبیه رانتی بوده است که برای مدت محدود در اختیار خریداران قرار گرفته است.   

آیا آن 65هزار نفری که عده قلیلی از 80 میلیون جمعیت ایران بوده و سکه خریده اند، مستحق ملامت هستند که در شرایط بد اقتصادی به جای سرمایه گذاری در تولید و کار پربازده، سکه پیش خرید کرده اند؟
در جواب باید اشاره کرد که در ادوار مختلف در اقتصاد ایران دریچه های رانت باز شده است و عده ای از این رانت استفاده کرده اند و بخش دولتی به عنوان متولی بی ثباتی بازارها و ایجاد رانت ها به جای آنکه پاسخگوی عملکرد ناصحیح خود باشد، در مقام طلبکار برآمده که چرا عده ای از رانت ها استفاده کرده اند. اگر یکی از بالاترین مقام اجرایی دولت از این ناراحت است که چرا نه 80 میلیون جمعیت ایران، بلکه 65هزار نفر در طرح پیش خرید سکه شرکت کرده اند، باید قبل از هر چیز، خود پاسخگو باشد که چرا فضایی ایجاد کرده است که اموال 80 میلیون مردم ایران به حراجی گذاشته شود که فقط 65000 نفر از آن استفاده کرده اند؟ متولی التهاب فضای سیاسی، تورم بالا و بی ارزش شدن پول آن 65000 هزار نفر هستند و یا بدنه ضعیف اما طلبکار مدیریت کشور؟ دلیل انتظارات سود بالا و بی دغدغه در جامعه، مجموعه حاکمیت است و یا آن 65000 نفر؟ ضمنا مگر متولیان امر انتظاری غیر از این داشتند که آنهایی از این سود بهره مند شوند که پول زیادی در اختیار دارند و مابقی مردم که پس انداز چندانی ندارند از آن محروم خواهند بود؟ رانت های دیگری که هر روز در اقتصاد این کشور در قالب تغییر تعرفه ها، حراج شرکت های دولتی تحت نام خصوصی سازی و یا وام های با نرخ ترجیحی در حال تقسیم شدن بین افراد خاص است، مگر وضعیت بهتری دارند؟ آن چند هزار نفر، نتیجه عملکرد نادرست و ضعیف خود حاکمیت هستند در طی دهه های گذشته است.
در نهایت وضعیت مدیریت اقتصاد ایران از جمله بازار ارز در این روزها و مقایسه آن با شرایط نه چندان دور سال های 91 و 92 و مشابهت رفتارهای حاکمان مختلف در هر دو برهه زمان، گویای آن است که دولت ایران در وضعیت خوبی به سر نمی برد. نگارنده اگر جای دولت ایران بود، از خریداران پیش فروش سکه بدلیل اعتماد به دولتی که در این شرایط بحرانی قرار دارد، تشکر می کرد و از این به بعد به این می اندیشید که اصلاح را از خود شروع کند تا از ایجاد بی ثباتی و رانت در اقتصاد جلوگیری کند. هزینه های گزاف و سرسام آور این بی ثباتی ها و رانت های ناشی از تصمیمات اشتباه بدنه مدیریت کشور را همه مردم ایران می پردازند و این داستانی است که دهه های گذشته در دولت های مختلف بدون استثنا تکرار شده است. متاسفانه روند کنونی، اصلاح و بهبود شرایط را در چشم انداز نزدیک نشان نمی دهد.

۱۳۹۷ اردیبهشت ۱۷, دوشنبه

کلاهی بر سر خود گذاشتن!!


یادی کنیم از کسانی که می گفتند در این مملکت کلی پول هست که می توان با آنها سرمایه گذاری کرد، می توان اشتغالزایی کرد. پس به خارجی ها و سرمایه خارجی چه نیازی داریم؟! به توتال و امثالهم چه نیازی هست؟! چرا دنبال  برجام هستید که خارجی ها بیایند؟!
حالا بهترین زمان است که آن آقایان آن پول های انباشته ای که حرفش را می زدند، رو کنند.
.
.
.
ظریفی می گفت که ما حتی سر خودمان هم کلاه می گذاریم...