۱۳۹۶ دی ۱۹, سه‌شنبه

دستخوش نوسان

مقاله من در هفته نامه تجارت فردا در خصوص احتمال بازگشت تلاطم های شدید بازارها در سال های 91 و 92. واقعا با وجود ترامپ این نگرانی بیش از پیش وجود دارد. بخصوص اینکه در روزهای آتی او در مورد برجام دوباره اعلام نظر خواهد کرد. امید که آنچه برایش زحمت کشیده شده با تصمیمات این فرد نامتعادل از بین نرود. ( لینک مقاله )
.
.
.
سال های 91 و 92 یادآور سال هایی تاریک در اقتصاد ایران هستند. تحریم های ظالمانه بر علیه ایران، سبب تلاطم و آشفتگی بسیاری از بازارها بخصوص بازار ارز شد به طوریکه حتی در برهه ای، نیروهای انتظامی برای برخورد با سفته بازان ارز وارد خیابان ها شدند. سراسیمگی فقط مختص مردم و بازارها نبود. متولیان مدیریت بازارها نیز بسیار مستاصل و سراسیمه شده بودند. برخی از آنها به جای پذیرش واقعیات تحریم و ساختارهای ضعیف اقتصاد ایران، سعی در انکار حقایق داشتند یا حداقل اینگونه وانمود می کردند. آنها از دسیسه سفته بازان و دشمنان سخن می گفتند و مثلا حتی تلاطم قیمت بازار ارز را به "جمشید بسم الله"ها منسوب می کردند. اما این فرافکنی ها نمی توانست واقعیت را عوض کند. ریال ایران در حال سقوط و قیمت ها، در حال صعود انفجاری بودند.
مرور اتفاقات آن روزها نشان می دهد که بر خلاف ادعای بی اثر بودن تحریم ها، مدیریت کشور برای این شرایط آمادگی نداشت و همین عدم آمادگی و سوءمدیریت، سبب دامن زدن به آشفتگی بازارها شد و زمینه را برای سوءاستفاده بسیاری فراهم کرد. مثلا اختصاص ارز به واردات خودروهای لوکس با وجود عدم تخصیص ارز به واردات دارو، ظهور افرادی که میلیاردها دلار پول مردم ایران را در آب گل آلود تحریم ها به بهانه دور زدن تحریم ها سرقت کردند، فقط بخشی از فاجعه مدیریت اقتصاد ایران در آن شرایط بود.
تحولات سیاسی در سال های بعد از 93، به سرعت آن روزهای سخت را به خاطره ها سپرد. روی کارآمدن دولت تدبیر و امید و شروع مذاکرات هسته ای که نوید گشایش در بسیاری از عرصه ها را می داد، با امضای برجام فرجام خوشی پیدا کرد. اما برجام بدلیل کارشکنی های آمریکا، عداوت اسراییل و عربستان و نیز دلواپسان داخلی آنطور که باید نتوانست نتایج مثبتی برای اقتصاد ایران داشته باشد. در نهایت با شروع دوران ریاست جمهوری ترامپ در کاخ سفید، روزهای سخت، نه تنها برای ایران، بلکه حتی برای متحدان سنتی آمریکا نیز آغاز گردید. با این اوصاف بعید نیست که عده ای از بازگشت شرایط به سال های 91 و 92 نگران باشند. اما به راستی چقدر احتمال دارد که بازارها مانند آن سال ها متلاطم شوند؟ ن

نظر نگارنده این است که آن روزهای گذشته نه آنقدر دور هستند که تکرار نشوند و نه آن قدر نزدیک هستند که از هم اکنون بخواهیم از وقوع آنها نگران باشیم. در حقیقت اینکه اقتصاد ایران مجددا دچار شرایط آن سال ها شود بسیار بستگی به مدیریت داخلی شرایط و میزان عبرت آموزی از اشتباهات گذشته دارد. دوری و نزدیکی ما به شرایط بحرانی را همین مدیریت ما تعیین می کند. به همین دلیل سوءمدیریت در دو حوزه می تواند تبعات جبران ناپذیری برای کشور و اقتصاد ما داشته باشد و وقوع شرایط سال های بحرانی را محتمل تر نماید. در ادامه این دو حوزه بررسی شده اند.

حوزه سیاست خارجی
ظهور فردی نامتعادل در راس هرم قدرت ایالات متحده، نیاز به خردورزی و صبوری را در عرصه سیاست خارجی ایران بیشتر کرده است. زیرا هرگونه اشتباه در نحوه برخورد با این فرد، ممکن است که عکس العمل غیرعادی او را به دنبال داشته باشد که سبب خسارت جبران ناپذیری برای اقتصاد ایران شود.  
مسلما هدف ترامپ و حامیان جمهوری خواهش این است که ایران به شرایط پیش از برجام بازگردد تا بتوانند هدف تغییر حکومت در ایران را به سهولت دنبال کنند. به همین دلیل از ابتدای به قدرت رسیدن، ترامپ همواره تلاش کرد که یکجانبه برجام را ملغی کند. پس از ناتوانی او از این کار بدلیل ممانعت قدرت های دیگر طرف برجام، ترامپ با اعمال تحریم های جدید علیه ایران، سیاستی را در پیش گرفت که ایران خود آغاز کننده خروج از برجام باشد. اقتصاد ایران در محاصره تحریم­های نانوشته وسیعی قرار دارد و در صورت تشدید تنش ها، امکان بازگشت یک شبه کامل تحریم ها وجود دارد. البته برای این کار، آمریکا به اجماعی جهانی بر علیه ایران نیاز دارد. مساله هسته ای بخوبی توانست این بهانه را به آمریکا بدهد تا اجماع جهانی علیه ایران را بوجود آورد. حال به نظر می رسد که آمریکا قصد اجرای سناریوی مشابه در مساله موشکی را دارد.
با خردورزی دولت ایران، تا کنون آمریکا به اهداف خود نرسیده است. صبوری دولت ایران در برابر اقدامات اخیر آمریکا که پشتوانه اسراییل و عربستان را نیز دارد، نه از سر ضعف، بلکه به دلیل دوراندیشی و خنثی کردن توطئه دشمنان ایران بوده است که به همین دلیل قابل تقدیر و ستایش است. اما به هر حال عده ای در داخل از این صبوری دولت خوشحال نیستند و خواستار برخورد جدی تر با اقدامات تحریک آمیز آمریکا هستند. اما این افراد قبل از هر چیز باید به این سوالات پاسخ دهند: آیا از نظر فنی (و نه اجرایی)، قدرت ترامپ در سال 96 در اعمال تحریم ها از قدرت اوباما در سال 90 کمتر است؟ آیا قرار است که تقابل هسته ای با تقابل در مساله موشکی جایگزین شود و از این طریق، اجماع جهانی بر علیه ایران شکل بگیرد و آیا این دقیقا همان چیزی نیست که آمریکا می خواهد؟ آیا تجربه سال های 91 و 92 و اوج بحران تحریم ها نشان داد که تحریم ها نعمت هستند و یا برعکس، سبب بروز مشکلات جدی در اقتصاد ایران شدند که در نهایت اقشار متوسط و ضعیف هزینه آن را پرداختند؟  
رویکرد متولیان امر در پاسخ به این سوالات می تواند نشان دهد که تا چه حد در سیاست خارجی، در مسیر گذشته در حال حرکت هستیم.

حوزه مدیریت اقتصاد
بخش سیاست خارجی یک روی سکه است. بخش دیگر مسایل اقتصاد ایران، به نحوه مدیریت آن باز می گردد. متاسفانه دولت تدبیر و امید بر خلاف رویکرد جسورانه و نوآورانه در عرصه سیاست خارجی، نشان داده است که در زمینه اقتصادی، ادامه دهنده سیاست های منسوخ گذشتگان است. سیاست هایی که دهه ها ناکارآمدی آنها عیان شده است. مثلا ماجرای "مکدر شدن خاطر رییس جمهور" بدلیل افزایش نرخ ارز، حاکی از نگرش سنتی رییس جمهور به مقوله تعیین نرخ ارز است که دهه ها در اقتصاد ایران، خود را در قالب سرکوب نرخ ارز نشان داده است و نتیجه ای جز تقویت واردات و تضعیف تولید داخلی نداشته است. آیا به واقع کشوری که در لبه پرتگاه تحریم است، نباید سیاست ارزی خود را در جهت کاهش واردات و توانمندسازی تولید داخلی تنظیم کند؟ آیا سرکوب نرخ ارز در راستای رسیدن به این هدف است؟
همانطور که اشاره شد، متاسفانه دولت تدبیر و امید جسارت لازم برای اجرای برخی اقدامات اصلاحی در عرصه اقتصادی را نداشته است و محافظه کاری را سرلوحه کار خود قرار داده است. نه اینکه در زمان فعلی شرایط برای همه جراحی های دردناک اقتصاد ایران مهیا باشد. اما انتظار می رفت که لااقل در یکی دو حوزه، مثلا یک حوزه کلان مثل تعیین نرخ ارز و یا مدیریت یک بخش صنعت مثلا بخش خودرو، شاهد تحول باشیم که متاسفانه این اتفاق نیفتاده است.
ترکیب فشار سیاسی خارجی با سوءمدیریت داخلی در حوزه اقتصاد، می تواند روزهای سخت گذشته را تکرار کند و در این صورت روزهای گذشته دور نخواهند بود. لذا آنچه اقتصاد ایران را از تکرار گذشته مصون می دارد، عدم اتخاذ سیاست ها و اقداماتی است که آن روزها را به بار آوردند. این خود ما هستیم که آینده را رقم خواهیم زد.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر