۱۳۹۶ مهر ۸, شنبه

خردورزی قهرمانانه

به روزهای حساسی نزدیک می شویم. ترامپ تا کمتر از دو هفته دیگر در مورد پایبندی ایران به برجام تصمیم می گیرد و از ظواهر امر پیداست که این مساله را تایید نخواهد کرد. به هر حال در تنش ایران و آمریکا بسیاری منافع اقتصادی و سیاسی زیادی دارند و عجیب نیست که مدام این دعوا به دلایل مختلف ادامه یابد.
اما راه ایران در صورت به بن رسیدن برجام چیست؟ به عقیده من، راه حل خردورزی قهرمانانه (برگرفته از نرمش قهرمانانه) است. یعنی خردورزی نه از سر ضعف، بلکه برای نیفتادن به دامی که دشمنان ایران پهن کرده اند. آنها خواستار بازگشت به نقطه اول تحریم ها هستند. نقطه ای که ایران در محاصره اقتصادی کامل است و حتی چین و روسیه نیز ایران را وجه المصالحه روابط خود با آمریکا کرده اند. اما حتی اگر ترامپ برجام را پاره کند، ایران نباید دست به اقداماتی بزند که اجماع جهانی بر علیه ایران شکل بگیرد و جای حق و باطل عوض شود. همانطور که در قضیه سفارت عربستان رخ داد. ما اول طلبکار بودیم ولی بعد تبدیل به بدهکار شدیم و هنوز هم بدهکار مانده ایم.

در نهایت باید به خاطر داشت که از تحریم های شدید بر علیه ایران، مطمئنا آمریکا، بخصوص در کوتاه مدت، به اهداف خود نخواهد رسید. همانطور که در کوبا و کره شمالی به اهداف خود نرسید. اما مسلما این تحریم ها، در بلندمدت ایران را از نظر اقتصادی عقب افتاده و جایگاه ایران را از نظر سیاسی در نظام بین الملل تضعیف خواهد نمود.
.
.
.
متاسفانه تنش سیاسی بین ایران و آمریکا، منافع اقتصادی و سیاسی زیادی را برای گروه ها و کشورها ایجاد کرده است به نحوی که بسیاری، مدام بر طبل افزایش تنش بین دو کشور می کوبند. مثلا اسراییل این تنش با ایران را وسیله ای برای نزدیکی و اتحاد خود با اعراب و تثبیت موقعیت خود می داند. عربستان خود را به طور سنتی رقیب ایران می بیند و نگران است که بهبود رابطه ایران و آمریکا، جایگاه فعلی این کشور در منطقه را به خطر بیاندازد. اروپا می داند که اگر رابطه اقتصادی ایران و آمریکا به حالت عادی بازگردد، شرکت های اروپایی جایگاه فعلی را در ایران نخواهند داشت و موقعیت های زیادی را به رقبای آمریکایی واگذار خواهند کرد. لذا رابطه سیاسی تنش آلود، نه بحرانی، بین ایران و آمریکا به نوعی به نفع اروپا هم هست. همزمان عده ای در آمریکا تنش با ایران را وسیله ای برای توجیه حضور نظامی خود در منطقه و فروش اسلحه با ارقام نجومی به کشورهای حاشیه خلیج فارس می دانند. در ایران نیز عده ای بحران های سیاسی را که به دنبالش بحران اقتصادی خواهد آمد، فرصتی طلایی برای کسب و کار می بینند. به واقع اگر تحریمی نباشد، چگونه تجهیزات ساده را می توان به چند برابر قیمت اصلی فروخت؟ چگونه می توان حتی برای انتقال پول، حق دلالی گرفت؟ اما اینها فقط بخشی از پیچیدگی این مساله هستند.
در این معادله چند مجهولی و پیچیده از منافع گروه ها و کشورهای مختلف از افزایش تنش ایران و آمریکا، به واقع برجام یک دستاورد بی همتا برای دستگاه دیپلماسی ایران و نیز دریچه ای برای صلح بوده است. اما متاسفانه این قدم بزرگ با یک مانع جدی در آمریکا مواجه شده است: پدیده ای به نام ترامپ. ترامپ تاکنون نه تنها برای ایران، بلکه حتی برای دوستان سنتی آمریکا نیز مشکل آفرینی کرده است. اروپا و ژاپن و کانادا هم از تیررس تصمیمات خلق الساعه او در امان نبوده اند. اتفاقا در این بین، ایران وضعیت خوبی دارد. البته فعلا.  
در مورد ترامپ و شخصیت او زیاد سخن گفته شده است. اما یک خصوصیت او بیش از همه در این مدت آشکار شده است. او بیش از آنکه مرد سیاست باشد، "تاجری ریسک پذیر" است. شاید بتوان گفت که بیشتر مشکلاتی که او تا کنون به بار آورده ناشی از ریسک پذیری بالای او در سیاست، همانند ریسک پذیری های او در دنیای تجارت است. اما در سیاست بیش از ریسک پذیری به خردورزی نیاز است زیرا که ریسک پذیری احمقانه در عالم تجارت، در بدترین حالت سبب ورشکستگی می شود. اما ریسک پذیری احمقانه در عالم سیاست می تواند تبعات فاجعه باری مثل جنگ به دنبال داشته باشد. دقیقا افزایش تنش اخیر بین کره شمالی و آمریکا، نتیجه همین بی خردی در عرصه سیاست است که حتی می تواند دنیا را با یک درگیری اتمی مواجه کند.
حال سوال مهم این است که راهکار ایران برای عبور از این دوران چیست؟ جواب نگارنده به طور ساده "خردورزی قهرمانانه" است. در حقیقت تلاش ترامپ و تیم جهوری خواهان این است که ایران اولین گام عملی در خروج از برجام را بردارد و با دستاویز قراردادن تخطی ایران از تعهدات خود، آمریکا بتواند به قول خود، برجام را پاره کنند. جنگ روانی عظیمی با محوریت آمریکا و مشارکت اسراییل و عربستان در جریان است تا به نوعی ایران را در این مسیر قرار دهند. در این شرایط مهمترین سیاست ایران برای مقابله با این فضا، خردورزی است. نه خردورزی که ناشی از ضعف و ناتوانی، بلکه ناشی از سربلندی و وارد نشدن در بازی خطرناک دشمنان ایران است.
نتیجه عملی این خردورزی را نیز می توان در نشست اخیر سازمان ملل به وضوح مشاهده کرد. در حالیکه ترامپ بی مهابا سعی می کرد که با تهدید و سخنان مداخله جویانه، خردورزی را از طرف ایرانی گرفته و زبان ایران را تبدیل به تهدید متقابل نماید، سخنان خردگرایانه، صلح جویانه و تنش زدایانه رییس جمهور ایران سبب شد که به فاصله اندکی طرف های اروپایی میلیاردها دلار قرارداد سرمایه گذاری و فاینانس را امضا کنند. این مساله نشان می دهد که دقیقا طرف های اروپایی، پیام تنش زدایانه طرف ایرانی را موفق و پیروز می دانند نه زبان تهدید ترامپ را.

اما آیا خردورزی ایران به معنای آن است که آمریکا از برجام خارج نخواهد شد؟ همانطور که اشاره شد، ترامپ بیش از خردورزی، روحیه ریسک پذیری و ماجراجویی دارد و به همین دلیل تصمیمات او ممکن است که منطبق با عقل سلیم نباشد. لذا هر اتفاقی ممکن است. نگارنده معتقد است که حتی در صورت خروج آمریکا از این توافق، سیاست ایران باید با محوریت خردورزی از اتحاد قدرت های بزرگ و کشورهای دیگر بر علیه ایران جلوگیری نماید. یادمان باشد که به قطعنامه های هسته ای بر علیه ایران، حتی چین و روسیه نیز رای مثبت داده بودند. رفتار این دو کشور در زمان سخت تحریم ها نشان دادند که آنها هم منافع اقتصادی و سیاسی خود را دارند و در این میان ممکن است که ایران وجه المصالحه قرار گیرد. لذا لازم است با سیاستی خردورزانه از اجماع جهانی مجدد بر علیه ایران و وجه المصالحه شدن کشور در بازی قدرت های جهانی جلوگیری شود. انزوای اقتصادی و سیاسی ایران در بلندمدت شاید به پیروزی آمریکا منتج نشود، اما حتما به عقب افتادگی اقتصادی و تضعیف سیاسی ایران منجر خواهد شد.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر