۱۳۹۴ آذر ۱۰, سه‌شنبه

شوک پاریس و واکنش سرد بازارها

سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد (لینک)
.
.
.
اگرچه حوادث تروریستی سیزدهم نوامبر پاریس از نظر بعد انسانی فاجعه قابل مقایسه با حوادث یازدهم سپتامبر 2001 در آمریکا نبود، اما با توجه به زیاده روی های داعش و تروریست های این گروه در گذشته، این اتفاق به کرات با یازدهم سپتامبر آمریکا مقایسه شد و به مانند آن حوادث انتظار می رفت که حوادث تروریستی در پاریس، تبعات شدیدی هم در عرصه سیاسی و هم اقتصادی دنیا داشته باشد. بخصوص در بعد اقتصادی انتظار می رفت که قیمت طلا و نفت متاثر از این حوادث، روند معکوسی در پیش گرفته و افزایش شدیدی را تجربه کنند. اما گذر کوتاه زمان نشان داد که حوادث پاریس، بر خلاف آن انتظارات اولیه، در حد یک فاجعه تروریستی باقی ماند که تغییرات چندان شگرفی را نیز حتی در مواضع سیاسی کشورها در سوریه ایجاد نکرد و تبعات اقتصادی آن بر بازارها نیز به سرعت تخلیه شد و بازارها حوادث پاریس را فراموش کردند. اما دلیل این فراموشی چه بوده است؟
اگر بخواهیم در مورد بازارها بخصوص بازار کالاهای مهمی همچون نفت و طلا کمی به عقب تر برویم، اتفاقات یکی دو ساله اخیر در دنیا و بخصوص منطقه از جمله درگیری های اوکراین، ظهور داعش و درگیری بین فلسطینیان و اسراییل نشان داد که گویا بازارهایی که به طور سنتی از این حوادث تاثیر شدید می پذیرفتند، نسبت به این حوادث ضد ضربه شده اند و روند کاهشی را برخلاف انتظارات افزایش قیمت در این بازارها در پیش گرفته اند. عدم تاثیر حوادث تروریستی پاریس بر بازارهای مختلف را می توان در همین راستا دانست.
کلید اصلی حل این معما را باید در تغییرات اقتصادی و سیاسی ایالات متحده آمریکا دنبال کرد. در بعد اقتصادی، کارکرد بهتر اقتصاد آمریکا نسبت به دیگر اقتصادهای دنیا، سبب افزایش شدید ارزش دلار آمریکا شده است. با توجه به دلاری بودن قیمت گذاری بیشتر کالاها از جمله طلا و نفت، مهمترین پارامتر کاهش قیمت حال حاضر این بازارها، افزایش ارزش دلار آمریکا بوده است که تاکنون عوامل دیگر توانایی مقابله با آن را نداشته اند. علاوه بر این افزایش تولید نفت شیل آمریکا و نیز رقابت تولیدکنندگان مختلف برای تصاحب مشتریان، بازار نفت را با اضافه عرضه نفت مواجه کرده است که نیروی کاهش قیمت نفت را دو چندان کرده است.
افزایش تولید نفت آمریکا، استقلال انرژی این کشور و حتی احتمال صدور مجوز صادرات نفت از این کشور برای اولین بار در طی دهه های گذشته، تغییرات محسوسی را در سیاست این کشور در خاورمیانه به دنبال داشته است. به طور سنتی حضور و دخالت قدرت های بزرگ و بخصوص آمریکا در طی لااقل صد سال اخیر در خاورمیانه حول محور نفت و تامین امنیت عرضه نفت به عنوان مهمترین فاکتور تامین انرژی بخصوص برای اقتصادهای پیشرفته غربی بوده است. اما به دو دلیل دخالت آمریکا در خاورمیانه در حال کمرنگ تر شدن است. یک دلیل اینکه افزایش تولید نفت آمریکا و استقلال تامین انرژی این کشور، اهمیت خاورمیانه و تامین امنیت عرضه نفت از این منطقه را برای آمریکا کمتر کرده است. دلیل دیگر اینکه وقتی منافع آمریکا در منطقه زیاد نباشد، آمریکا از متحدان خود بخصوص اروپا و نیز دیگر کشورها مانند چین که از امنیت خاورمیانه منتفع می شوند، انتظار دارد که نقش پررنگ تری را در این منطقه بازی کنند و بار مالی تامین امنیت آن را به عهده گیرند. خروج آمریکا از عراق، عدم واکنش جدی پس از آن به ظهور داعش، و نزدیکی به ایران علیرغم مخالفت جدی متحدانش در منطقه از جمله اسراییل و عربستان، در همین راستا قابل توجیه است.
اتفاقات تروریستی فرانسه، بیش از آن که نشان دهنده عزم جهانی و در راس همه آمریکا برای برخورد با مساله داعش باشد، تقویت کننده انتظار آمریکا از متحدانش برای هزینه کردن برای برخورد با این مساله است. اما برخورد با داعش از ابتدا به عنوان هزینه ای دیده شده است که جبهه مخالف حضور بشار اسد در این کشور، حاضر به پرداخت جدی آن نبوده است شاید به این دلیل که درآمد آینده این هزینه کرد مالی مشخص نیست. زیرا سرزمین های تحت کنترل داعش از نظر نفتی غنی نیستند و یکی از دلایل عدم اثر ظهور داعش بر بازار نفت نیز همین مساله بوده است. علاوه بر این چند دستگی در این جبهه نیز وجود دارد. برخی از کشورهای این جبهه به ظاهر مخالف داعش هستند اما در باطن برای مطامع سیاسی، وجود آن را ضروری می دانند و آن را حمایت می کنند. برخی دیگر از این کشورها نیز اگرچه مخالف واقعی داعش هستند اما از هزینه های مالی آتی این کار و تهدید امنیت داخلیشان توسط داعش هراسان هستند و سعی می کنند که در این معرکه به طور مستقیم وارد نشوند. مثلا اسپانیا بعد از حوادث پاریس، ضمن حمایت از برخورد با داعش، از حضور نظامی در برخورد با این گروه سر باز زد. از این منظر به نظر می رسد که با توجه به مشکلات عمیق اقتصادی اروپا و بخصوص فرانسه، جبهه برخورد با این گروه آنچنان که انتظار می رفت، وسیع و همه جانبه نباشد.
علاوه بر این، برخورد نظامی با داعش در عراق و سوریه یک بخش ماجراست. بخش دیگر ماجرای تروریستی در پاریس، در خود اروپا و بخصوص فرانسه و بلژیک رقم می خورد. حوادث پاریس نه اولین حادثه، بلکه در دنباله حوادثی است که در چند سال اخیر بدلیل رشد افراطی گری در اروپا رخ می دهد. جمعیت مهاجر و پناهنده مسلمان از کشورهای سابقا مستعمره به کشورهای بخصوص فرانسوی زبان و طرد و تحقیر اجتماعی این مهاجرین و پناهندگان و نسل های بعدی آنها در عین داشتن تابعیت کشورهای میزبان، از دلایل مهم رشد افراطی گری در اروپا بخصوص فرانسه و بلژیک بوده است. واضح است که با نابودی داعش، زمینه های فعالیت های این گروه ها از بین نمی رود. لذا بخشی از دلایل حوادث تروریستی پاریس، مساله داخلی فرانسه و اروپاست که حل آن، تغییرات اجتماعی را می طلبد نه برخورد نظامی و اجماع جهانی.
با توجه به آن چه ذکر شد، اگرچه حوادث پاریس از بعد انسانی و تاثیرات بدی که برای تصویر مسلمانان در اروپا خواهد داشت، بسیار دردناک است، از منظر سیاسی منطقه و نیز اقتصادی تاثیرات چندانی نداشته و نخواهد داشت. در ضمن اقدامات نظامی پس از آن با داعش، فقط یک سری تصمیمات گرفته شده را با هزینه فرانسه تسریع خواهد کرد و این کشور نیز از این هزینه- البته به صورت مدیریت شده- برای آرام کردن افکار عمومی مردم کشورش استقبال کرده و خواهد کرد. در ضمن هیچکدام از این اتفاقات به نظر نمی رسد بتواند بر سایه قدرتمند افزایش نرخ بهره در آمریکا و مازاد عرضه نفت در بازار غلبه کند.


هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر