۱۳۹۳ مرداد ۴, شنبه

اوراق قرضه، بخش دوم: اثرات تغییر بازدهی اوراق قرضه بر بازارها و بازیگران

در نوشته قبلی به طور مختصر  سعی کردم اوراق قرضه را معرفی کنم. در این نوشته سعی می کنم اثرات کم یا زیاد شدن بازدهی اوراق قرضه را بر بازارهای مختلف و بازیگران مختلف نشان دهم. البته باید یادآوری کنم که دنیای مالی و اقتصادی خیلی پیچیده تر از آنی است که بتوان به راحتی یک رابطه ساده بین دو متغیر را در آن نشان داد. بنابراین ممکن است که اثرات قیمت ها در طول زمان عوض شوند. ولی به هر حال یک سری قوانین و قواعد کلی وجود دارند، که در  ادامه اشاره می شوند.  

1) رابطه قیمت (Price) اوراق قرضه و بازدهی (Yield) آنها
ساده ترین و شاید واضح ترین رابطه بین قیمت اوراق قرضه و بازدهی آنها برقرار است به طوریکه این دو معکوس هم حرکت می کنند. یعنی اگر قیمت اوراق قرضه افزایش یابد، بازدهی آنها کاهش می یابد و برعکس. از نوشته قبل می دانیم که بازدهی معیار بهتری برای بررسی وضعیت اوراق قرضه است و به همین دلیل از اینجا به بعد من فقط از بازدهی اوراق قرضه برای بیان وضعیت آنها استفاده خواهم کرد.

2) رابطه بازدهی اوراق قرضه دولتی و ارزش پول
از نوشته قبل می دانیم که بازدهی اوراق قرضه دولتی آیینه انتظارات نرخ بهره است و نرخ بهره نیز یکی از مهمترین عوامل تعیین ارزش پول است. در شرایط عادی می دانیم که افزایش نرخ بهره به معنای افزایش ارزش پول و کاهش آن، به معنای کاهش ارزش پول است. بنابراین می توان گفت اگر بازدهی اوراق قرضه دولتی افزایش یابد یعنی آن ارز باید تقویت شود و اگر برعکس کاهش یابد، آن ارز باید تضعیف شود.
حالا چرا شرایط عادی؟ مسلما در شرایط غیرعادی که اقتصاد تحت فشار مالی بخصوص ریسک ورشکستگی است، بازدهی اوراق قرضه و نرخ بهره افزایش می یابند تا از سقوط ارزش پول جلوگیری کنند. بنابراین در این شرایط غیرعادی دقیقا افزایش بازدهی لزوما به معنای افزایش ارزش پول نیست، زیرا که ریسک بالای ورشکستگی ممکن است که سبب سقوط بیشتر ارزش پول شود.

3) رابطه بازدهی اوراق قرضه دولتی  و قیمت طلا
طلا پارامترهای خیلی زیادی دارد. اما به طور کلی قیمت طلا و نرخ بهره معکوس هم حرکت می کنند و با توجه به رابطه نرخ بهره و بازدهی اوراق قرضه، می توان انتظار داشت که کاهش بازدهی اوراق قرضه، نیروی افزایشی قیمت طلا باشد و افزایش بازدهی اوراق قرضه، برعکس نیروی کاهش قیمت طلا به حساب می آید. اما این رابطه بدلیل پارامترهای مختلف دیگر تعیین کننده قیمت طلا ممکن است که خنثی شوند.

4) بازدهی اوراق قرضه و بازار سهام
بازار سهام نیز پیچیدگی های زیادی دارد. اما در کل افزایش بازدهی اوراق قرضه خبر خوبی برای بازار سهام نیست. افزایش بازدهی اوراق قرضه از یک طرف هزینه مالی بنگاه ها را افزایش می دهد و از طرف دیگر سرمایه بانک ها که دارندگان عمده اوراق قرضه هستند را کاهش می دهد و هر دوی این اتفاقات یعنی بازار سهام کاهش ارزش را تجربه خواهد کرد. اما از طرف دیگر کاهش بازدهی اوراق قرضه شاید به منزله خروج سرمایه به بازار پر ریسک تر سهام باشد که همین بازار سهام را تقویت می کند. هر حال رابطه دقیقی نمی توان بیان کرد. در ضمن کاهش بازدهی اوراق قرضه نیز لزوما افزایش ارزش بازار سهام را سبب نمی شود. مثلا اگر در دوران رکود باشیم، بازدهی اوراق قرضه کاهش می یابد، اما بدلیل رکود اقتصادی شرکت ها از این موقعیت نمی توانند استفاده کرده و سودآوری خود را افزایش دهند.

5) سود و زیان سرمایه ای (Capital Gain or loss) دارندگان فعلی اوراق قرضه
همانطور که دیدیم اوراق قرضه قیمتش هر ثانیه عوض می شود و مسلما این تغییرات قیمتی، دارندگان آن را متاثر می کند. افزایش بازدهی، علیرغم اسم امیدوارکننده اش، به معنای کاهش قیمت اوراق قرضه و ضرر سرمایه ای (Capital Loss) دارندگان فعلی آن است. برعکس کاهش بازدهی، به معنای افزایش قیمت اوراق قرضه و سود سرمایه ای (Capital Gain) دارندگان فعلی آن است.
تنها خوبی اوراق قرضه به نسبت دیگر دارایی ها مثل سهام آن است که اگر قیمت اوراق قرضه کاهش یافت، دارنده آن ممکن است که بتواند آن را نگه دارد تا به جای ضرر مثلا 10 درصدی ناشی از سقوط قیمتی، بازدهی دو درصدی ناشی از نگه داشتن آن را تا انتهای سررسید دریافت کند. اما اگر کاهش قیمت تداوم یابد و نیز سرمایه دارنده آن، آنقدر کاهش یابد که نتواند ضرر را تحمل کند، خروج با ضرر ناگزیر است. 
ناگفته پیداست که افزایش بازدهی، دارندگان اوراق قرضه را از نظر سرمایه در مضیقه قرار می دهد. این دارندگان می توانند بانک ها و یا حتی دولت های دیگر باشند.

6) بازدهی و جذابیت خرید و فروش اوراق قرضه منتشر شده از قبل
اوراق قرضه مثل هر دارایی قانون عرضه و تقاضا دارد. در حالت عادی کاهش بازدهی، کاهش خرید و افزایش عرضه را به دنبال دارد و برعکس، افزایش بازدهی، افزایش خرید و کاهش عرضه را سبب می شود.
باز اشاره می کنم در شرایط عادی، زیرا در شرایط غیرعادی که مثلا افزایش بازدهی بدلیل ریسک ورشکستگی است، ممکن است که افزایش بازدهی لزوما به افزایش تقاضا منجر نشود.

7) بازدهی و جذابیت انتشار اوراق قرضه جدید
از نوشته قبل به یاد داریم که اوراق قرضه، بدهی است و مسلما هرچه نرخ بهره (بازدهی اوراق قرضه) کمتر باشد، برای قرض گیرنده بهتر است. بنابراین در شرایطی که بازدهی اوراق قرضه در بازار بالاست، یعنی نرخ سود بدهی بالاست و این یعنی تمایل به انتشار اوراق قرضه کمتر است. برعکس، وقتی بازدهی اوراق قرضه پایین است، نرخ سود بدهی کم است و تمایل برای انتشار اوراق قرضه بالاست.
نرخ بازدهی منفی هم یعنی اگر فردی پول قرض بگیرد، در آینده نه تنها سود نخواهد داد بلکه پول کمتری را هم بر خواهد گرداند. پس تصور کنید که الآن دولت سوییس در چه بهشتی زندگی می کند که اوراق قرضه کوتاه مدتش بازدهی منفی دارد. البته شیرینی این اتفاق با تلخی خطر رکود و تورم منفی از بین می رود.


فکر می کنم این موارد مهمترین مواردی بودند که باید اشاره می شدند. اما بعدا به مرور ممکن است که موارد دیگر نیز به این اضافه شود. 

۲ نظر:

  1. سلام و دروود
    مطلب بسیار مفیدی بود؛فقط یک موضوع را قابل ذکر دیدم
    و آن هم اینکه در بخش اول مربوز به اوراق قرضه در تعریف این اوراق به نظرم باید کمی بیشتر مساله را بسط میدادید برای کسانی که از دینای اقتصاد زیاد سررشته ای ندارند؛در تعریف اوراق قرضه گفتید:" (نقل به مضمون)خریدار برگه ی بدهی ای را میخرد و در سررسید با یک سود معین پولش را بازپس میگیرد"
    اما در بخش دو به جایی رسیدیم که نشان میدهد گاهی خریداران حتا متضرر میشوند؛
    اگر ممکن هست بیشتر توضیح بدهید .
    با احترام
    هما از فرانسه

    پاسخحذف
  2. سلام
    سود دادن در اوراق قرضه دو شکل است:
    یک اینکه در بازدهی مثبت آن را خریداری کنید و تا سررسید نگه دارید
    دوم اینکه آن را بخرید و در صورت امکان قبل از سررسید آن را در بازار گران تر بفروشید

    منظور من از سود معین همان بازدهی بوده که از آن جهت سود گفته ام که معقول و معمولش آن است که بازدهی مثبت باشد و بازدهی منفی در عمل در موارد کمتری رخ می دهد. شاید آوردن واژه ضرر در کنار سود در تعریف کمی خواننده را سردرگم می کرد. ولی شما حق دارید گاه اوراق قرضه خریداری می شوند با اینکه می دانیم ضرر می کنیم اما این مطلوب نیست و مجبور هستیم که این کار را می کنیم.

    در ضمن نوع ضرر دیگر آن است که افت قیمت رخ دهد و اگر افت قیمتی ادامه یابد تا جایی که سرمایه گذار دیگر پول برای تحمل ضرر نداشته باشد یا کلا صادرکننده ورشکست شود، باز سرمایه گذار ضرر خواهد کرد. اما باز معمول و معفول آن است که سرمایه گذاری اوراق قرضه را با نیت ضرر اینچنینی نمی خرد. در این حالت اما بازدهی مثبت است و اگر اوراق تا سررسید نگه داشته شوند، سرمایه گذار سود خواهد کرد.

    امیدوارم که جواب سوالتان را گرفته باشید و خوشحال میشم موارد دیگر هم اگر هست بفرمایید تا اضافه شوند و متن به روز شود.
    موفق باشید

    پاسخحذف