۱۳۹۳ خرداد ۴, یکشنبه

آیا اقتصاد دنیا درگیر جنگ ارزی است؟


مقاله من در دنیای اقتصاد راجع به تحولات ارزهای مهم بخصوص از ابتدای سال 2014 تا کنون که رگه هایی از دستکاری دولت ها در کاهش ارزش ارزهایشان دارد یعنی چیزی که به اصطلاح، جنگ ارزی شناخته می شود.
.
"جنگ ارزی" اصطلاحی است که بیانگر تلاش کشورها برای تضعیف پولهایشان است تا به این وسیله بتوانند تورم در داخل و مزیت تجاری در صادرات به نسبت شرکای تجاریشان به دست بیاورند. در حقیقت یعنی جنگی که سلاح آن پول کشورها و نه تجهیزات نظامی آنهاست. این کاهش ارزش مدیریت شده پول البته با سقوط ارزش های لجام گسیخته و ناشی از بحران های سیاسی، جنگ ها و تحریم ها متفاوت است. در مورد جنگ ارزی، بانک مرکزی با ابزارهای در دست خود که از اصلی ترین آنها کاهش نرخ بهره و یا چاپ پول است، ارزش پول خود را تا رسیدن به سطح مورد نظرش کاهش می دهد و پس از رسیدن به اهداف خود نیز این کار را متوقف می کند. اما در مورد بحران های سیاسی و اجتماعی از جمله جنگ ها و تحریم ها، شوک ارزی رخ می دهد و مدیریت پول از دست بانک مرکزی خارج می شود و تمام دغدغه بانک مرکزی آن است که با هر ابزاری این روند را متوقف کند که لزوما هم نمی تواند در کوتاه مدت پیروز باشد. از نمونه این نوع کاهش ارزش پول نیز می توان به سقوط ارزش روبل روسیه در چند ماه اخیر در پی بحران اوکراین و  سقوط ارزش ریال ایران در پی تشدید تحریم ها و کاهش درآمد نفتی اشاره کرد.
جنگ ارزی اخیر دنیا از سال 2008 و در پی بحران مالی در آمریکا شروع شد و کشورها به کاهش ارزش پول های خودشان به عنوان راهی برای خروج از رکود و اشتغالزایی نگاه می کردند. اگرچه به نظر می رسد که اقتصاد دنیا بسیار رو به بهبودی بوده و روزهای تاریک چند سال قبل گذشته است، اما شروع سال 2014 مقارن شده است با شروع مرحله جدیدی از جنگ ارزی و تلاش اقتصادها برای دستکاری ارزش پولهایشان. این دستکاری ها را می توان به دو دسته تقسیم کرد. یکی آن دسته که کشورهای مختلف دخالت بانک مرکزی آنها را پذیرفته اند و شکایتی نسبت به آن ندارند. بارزترین ارزهای این گروه، ین ژاپن و فرانک سوییس هستند. ین ژاپن در اثر برنامه خرید اوراق قرضه ای مشابه فدرال رزرو آمریکا در حال کاهش ارزش است و فرانک سوییس نیز به طور مصنوعی در اثر دخالت مستقیم بانک مرکزی این کشور برای نگه داشتن کف 1.2 فرانک سوییس در برابر یورو، کاهش ارزش داده شده است. خصوصیت مهم این دو بانک آن است که به طور علنی برنامه دخالت در بازار ارز و کاهش ارزش ارزهای خود را در جریان دارند و دیگر کشورها نیز این موضوع را پذیرفته اند و در ضمن وضعیت اقتصادی این دو کشور به شکلی نیست که برای خروج از این برنامه ها تحت فشار باشند و به نوعی رفتار آنها توجیه شده است.
بر خلاف این دو بانک مرکزی که رفتار آنها در بازار پذیرفته شده است، گروه دومی وجود دارد که بانک های مرکزی آنها در حالی سیاست های انبساطی را دنبال می کنند که به عقیده بسیاری نباید به این شکل این سیاست ها تداوم داشته باشد و دلیل تداوم چیزی جز جنگ ارزی و کاهش دستکاری شده پول هایشان نیست. در راس همه این گروه، دلار آمریکا و فدرال رزرو یا همان بانک مرکزی آمریکاست. فدرال رزرو، بزرگترین بازیگر جنگ ارزی است که جنگ در این جبهه را از زمان شروع بحران بانکی سال 2008 با چاپ مقادیر عظیمی دلار آغاز کرده است و نتیجه آن کاهش شدید ارزش دلار در چند سال اخیر بوده که خود را در افزایش قیمت طلا، نفت و دیگر کالاها نشان داده است. اما آمریکا با توجه به شرایط اقتصادی خود به نوعی در آخرین مراحل کاهش ارزش دلار است و این بانک کاهش سیاست های انبساطی خود در قالب خرید اوراق قرضه را نیز آغاز کرده است. اما این اتفاق به جز در مقطعی در سال 2013، افزایش شدید ارزش دلار را در پی نداشت. مهمترین دلیل آن نیز تاکید این بانک بر پایین نگه داشتن نرخ بهره در نزدیکی صفر حتی در صورت قطع کامل برنامه خرید اوراق قرضه بوده است. در میانه این تلاش فدرال رزرو برای کاهش ارزش دلار، سرمای شدید هوا در ابتدای سال 2014، آمارهای اقتصادی آمریکا را در جهت منفی متاثر کرد و به کمک این بانک آمد تا انتظارات برای بهبود سریع اقتصاد آمریکا و خروج از سیاست های انبساطی آن تعدیل شود و دلار آمریکا همپای بازدهی بازار اوراق قرضه با کاهش مواجه شود.
بازیگر بعدی که بازار ارز خود را در خلاف جهت انتظارات آشکارا دستکاری می کند، چین است. سال های طولانی است که  اقتصادهای عمده دنیا و در راس همه آمریکا از چین می خواهند که دست از دستکاری ارزش یوآن بردارد و تعیین ارزش آن را به بازار بسپارد به این امید که ارزش یوآن افزایش یافته و کسری تجاری کشورهای مختلف بخصوص آمریکا با چین بهبود یابد. در ابتدای سال 2014 چین برای حرکت در این جهت، محدوده تغییر قیمتی یوآن را یک درصد و سپس دو درصد افزایش داد اما در نهایت یوآن به جای تقویت در برابر دلار، ارزشش کاهش یافت. همین اعتراض آمریکا را در پی داشت که چین نیز در مقابل استدلال کرد که جهت حرکتی قیمت یوآن طبق بازار آزاد باید در دو جهت افزایش و کاهش باشد و نه فقط در جهت افزایش ارزش یوآن که خواسته و مطلوب آمریکاست. اگرچه این استدلال درست بود اما در طبیعی بودن کاهش دوباره ارزش یوآن تردید وجود داشت و آمریکا و دیگران را قانع نکرد. یوآن پس از مدتی از حرکت کاهشی باز ایستاد اما هنوز دولت این کشور برای آزادسازی واقعی ارزش یوآن تحت فشار است.  
بانک مرکزی انگلیس نیز یکی از بارزترین حاضران در جنگ ارزی است. در حالیکه آمارهای اقتصادی انگلیس تمامی اهداف از قبل اعلام شده این بانک از جمله بیکاری را برآورده کرده است و نیز نگرانی زیادی در ایجاد حباب در بازار مسکن این کشور وجود دارد، اما این بانک حتی یک قدم از سیاست های انبساطی پولی خود عقبگرد نکرده است و جالب اینکه حتی پیش بینی های خود از رشد اقتصادی و تورم را نیز دست نخورده باقی گذاشت. همین رفتار بانک مرکزی انگلیس دلیل مهمی بوده است که از افزایش ارزش لجام گسیخته پوند در برابر دلار و یورو جلوگیری شود اگرچه افزایش چند درصدی آن بدلیل انتظارات بازار تا کنون غیرقابل جلوگیری بوده است. به هر حال در انگلیس سیاستمدارها مدام از کارنامه خوب اقتصادی خود دم می زنند و اعداد اقتصادی مهم نیز بهتر از پیش بینی ها هستند و بانک مرکزی انگلیس دیر یا زود باید جریان پول ارزان و سیاست های انبساطی خود را معکوس کند.
یکی از مهمترین حلقه های بالقوه جنگ ارزی، یورو است. یورو در سال 2013 و در ابتدای سال 2014 به شدت در برابر ارزهای مختلف بخصوص دلار افزایش ارزش داشته است. این افزایش ارزش از یک جهت طبیعی است و آن اینکه اعتماد سرمایه گذاران به این حوزه بازگشته است. اما این افزایش ارزش یورو برای این حوزه که دوران نقاهت را طی می کند خبر خوبی نیست. یوروی قوی، هم مزیت صادراتی این حوزه و هم تورم را کاهش می دهد. رییس بانک مرکزی اروپا این هفته همپای بسیاری از غول های تولیدی این حوزه پولی اشاره کرد که ارزش یورو بیش از حد بالاست و باید کاهش یابد. مهمترین تفاوت بانک مرکزی اروپا با دیگر بانک های مرکزی آن است که این بانک تمامی تیرهای خود برای مقابله با بحران مالی را شلیک نکرده و مهمترین ابزار پولی یعنی برنامه خرید اوراق قرضه از طریق چاپ پول را در اختیار دارد و به راحتی می تواند با  اتخاذ این سیاست عرضه یورو را افزایش و ارزش آن را کاهش دهد. اما تمامی دلیل نیاز به اقدام در جهت کاهش ارزش یورو با ابزارهای پولی، عدم تمایل آمریکا و دیگر اقتصادهای برتر برای پذیرش افزایش ارزش پولهایشان در برابر یوروست که همین می تواند نبرد اقتصادی دنیا را وارد فاز جدیدی کند.
اما جنگ ارزی محدود به ارزهای مهم و اقتصادهای بزرگ نبوده است. حتی ردپای بانک مرکزی نیوزلند که پول اقتصاد نه چندان بزرگی را مدیریت می کند نیز در این میان دیده می شود. اگرچه دلار نیوزلند، اولین ارز از اقتصادهای پیشرفته دنیاست که بانک مرکزیش بعد از یک سال وعده دادن بالاخره در جهت سیاست های انقباضی حرکت کرده و نرخ بهره را افزایش داده است، اما این بانک از همان ابتدای اتخاذ سیاست های انقباضی که مسلما افزایش ارزش دلار نیوزلند را در پی می داشت، از افزایش ارزش دلار نیوزلند ابراز نگرانی کرده و تهدید کرده است که به استفاده از تمامی ابزارهای ممکن برای کاهش ارزش دلار این کشور متوسل خواهد شد. این در حالی است که بر همگان واضح است که دست این بانک لااقل در کوتاه مدت برای کاهش ارزش محسوس ارزش دلار این کشور خالی است. در نهایت نیز خوش شانسی این بانک به کمک آن آمد و آمار نه چندان خوب بیکاری این کشور بود که باعث شد کمی فشارهای افزایشی بر دلار این کشور کاهش یابد.

 در پایان باید اشاره شود که جنگ ارزی که از سال 2008 که بحران مالی در آمریکا شروع شد و به تمام دنیا سرایت کرد، تا کنون شاه کلید درک بسیاری از اتفاقات پولی و رفتارهای اقتصادی در دنیا بوده است. اما با گذشت شش سال از شروع بحران به نظر می رسد رقابت برای کاهش ارزش پول ها برای بهبود شرایط اقتصادی هنوز ادامه دارد و اقتصادهای درگیر در رکود و تورم پایین سعی دارند که بر خلاف وعده های قبلی تا حد ممکن از مزایای ارزهای ارزان خود به هر طریقی بهره ببرند. 

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر