۱۳۹۲ شهریور ۲, شنبه

ناآرامی های مصر و بازار نفت

مقاله امروز من در روزنامه اعتماد(لینک
******
همزمان با آغاز ناآرامی های مصر و سقوط اخوان المسلمین در سالگرد به قدرت رسیدن آنها، قیمت نفت به طرز معناداری افزایش یافته است. به عنوان نمونه قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) از کانال قیمتی 90 دلار در هر بشکه به کانال 100 دلار در هر بشکه صعود کرده است. نفت برنت دریای شمال نیز که معیار قیمت نفت در بسیاری از نقاط جهان است، رشد قیمتی مشابهی را تجربه کرده است.
    از همان ابتدای افزایش قیمت نفت، بسیاری اعتقاد داشتند که این افزایش قیمت در اثر ترس تامین نفت به دلیل درگیری های مصر است. در حقیقت مصر کشور نفت خیز مهمی نیست، اما بر دو گلوگاه مهم عبور نفت یعنی کانال سوئز و خط لوله SUMED تسلط دارد که در مجموع حدود چهار میلیون بشکه نفت را روزانه از خود انتقال می دهند. اهمیت کانال سوئز مانند اهمیت تنگه هرمز برای ایران است با این تفاوت که نفت عبور کننده از این کانال حدود یک پنجم نفت عبوری از تنگه هرمز است و در ضمن برای دور زدن آن، راه دریایی جایگزینی از طرف آفریقای جنوبی وجود دارد. اما این مسیر جایگزین راه ترانزیت را حدود 2700 مایل بیشتر می کند و به همین دلیل اقتصادی نیست. البته کانال سوئز به مراتب کوچک تر از تنگه هرمز است و به همین خاطر بستن آن نیز ساده تر است. حتی توقف یک کشتی بزرگ در مسیر کانال می تواند عبور و مرور را در آن متوقف کند. اما آیا واقعا احتمال بسته شدن کانال سوئز و خط لوله SUMED بوده که قیمت نفت را بالابرده است یا افزایش قیمت نفت دلایل دیگری نیز دارد؟
    در جواب باید گفت که ناآرامی های مصر در افزایش قیمت نفت موثر بوده است اما نه به آن اندازه یی که بتواند قیمت نفت را حدود 10 دلار بالاببرد. موید این نکته نیز افزایش بیشتر قیمت نفت WTI به نسبت قیمت دیگر انواع نفت به ویژه برنت دریای شمال است. در حقیقت جواب اصلی افزایش قیمت نفت را باید در بهبود اقتصاد امریکا و کاهش ذخایر استراتژیک نفت این کشور دید. ارقام خارج شده از اقتصاد امریکا به طرز محسوسی دلالت به بهبود وضعیت اقتصادی این کشور و خروج کامل این کشور از طولانی ترین دوران رکود اقتصادی و بحران مالی پس از جنگ جهانی دوم را دارند. یکی از الزامات اصلی این بهبود اقتصادی، افزایش تقاضا برای انرژی است. در همین راستا ذخایر استرات‍ژیک امریکا نیز کاهش را نشان می دهند که دلیل دیگری بر افزایش تقاضای نفت است. اعلام آمار رسمی این کاهش تقریبا همزمان با شروع ناآرامی های مصر بوده است که همین سبب شده تاثیر افزایشی بر قیمت نفت دو چندان شود.
    اما جایگاه مصر و اتفاقات این کشور در افزایش اخیر قیمت نفت چیست؟ درگیری های مصر مسلما خطر تامین نفت را بالابرده است اما با توجه به اتفاقات گذشته مصر به عنوان نمونه در زمان براندازی حسنی مبارک و همچنین با توجه به مسائل تاریخی پیرامون کانال سوئز از زمان جمال عبدالناصر، احتمال رخداد این مساله کم است. مصری ها در طول تاریخ متوجه شده اند که بستن کانال سوئز کار راحتی نیست و برای هرکسی که این کار را انجام دهد، هزینه های گزافی خواهد داشت. بستن این کانال از طرف هر گروهی، اجماعی بین المللی را بر علیه آن گروه تشکیل خواهد داد که پیروزی بر نیروهای جبهه مخالف شان در داخل مصر را نیز به مراتب سخت تر خواهد کرد.
    اما هرچه درگیری ها در مصر طولانی تر و خونریزی ها بیشتر می شود احتمال انتحار نیروهای مخالف جریان نظامی حاکم نیز بیشتر می شود. نیروهایی که در صورت افزایش فشار بر آنها و برای جبران سرخوردگی از دست دادن قدرت، ممکن است درصدد قطع درآمد دولت حاکم برآیند و در ضمن ممکن است از دولت های غربی نیز که بخش عمده نفت آنها از کانال سوئز می گذرد، به دلیل جانبداری و حتی سکوت در برابر اتفاقات خونبار مصر انتقام بگیرند. البته بسته شدن کانال سوئز در این فضا بیشتر شبیه یک اقدام خرابکارانه خواهد بود تا استفاده قدرتمند از ابزار کانال سوئز برای دستیابی به قدرت یا دست بالاداشتن در مذاکرات تقسیم قدرت. اینگونه بسته شدن کانال سوئز هم طولانی مدت نخواهد بود.
    اما آینده نفت به کدام سو خواهد رفت؟ جواب این سوال به روشن شدن فضای سیاسی در چند کشور از جمله مصر و لیبی و نیز پرونده هسته یی ایران و همچنین شرایط اقتصادی جهانی به ویژه امریکا بستگی دارد که در حال حاضر واضح نیستند. به ویژه اقتصاد جهانی در حال ارسال سیگنال های گاه متناقض است. بعضی از شاخص ها به بهبود شرایط اقتصاد جهانی دلالت دارند مانند آمارهای مهم امریکا و در عوض کاهش رشد اقتصادی چین و نیز تصمیمات آتی فدرال رزرو امریکا درباره تداوم خرید اوراق قرضه سایه ترس را بر اقتصاد جهانی نگه داشته است. اما به طور کلی بهبود فضای سیاسی مصر و نیز لیبی و حتی کاهش تنش هسته یی ایران نیروهای کاهنده قیمت نفت هستند و در عوض بهبود اقتصاد جهانی می تواند به افزایش قیمت نفت منتهی شود. اتفاقات ماه های آتی تصویر روشن تری از روند قیمت نفت به دست خواهد داد.